چکیده
این مقاله به بررسی حقوق و مسئولیتهای دینی کارگران و نقش آن در تحقق عدالت در محیط کار میپردازد. کارگران بهعنوان ارکان اصلی تولید و پیشبرد فعالیتهای اقتصادی، سهم بسزایی در توسعه اجتماعی و اقتصادی دارند، اما شرایط کاری آنان معمولاً با چالشهایی همچون مخاطرات شغلی، ضعف حمایتهای اجتماعی و کمبود حقوق مادی و معنوی همراه است. در این راستا، رعایت حقوق دینی کارگران و پایبندی آنان به مسئولیتهای اخلاقی و شرعی در قبال کار و کارفرما، میتواند زمینهساز استقرار عدالت و ارتقای کیفیت روابط کاری گردد. تحقیق حاضر پس از تبیین مفاهیم بنیادین، مهمترین حقوق دینی کارگران—از جمله رعایت کرامت انسانی، عدالت در پرداخت مزد، تأمین امنیت شغلی و منع استثمار و مسئولیتهای آنان مانند امانتداری، تعهد، اخلاص و رعایت قوانین را بررسی میکند. همچنین ارتباط میان رعایت این حقوق و مسئولیتها با تحقق عدالت در محیط کار تحلیل شده است. یافتهها نشان میدهد التزام همزمان کارفرمایان به حقوق شرعی کارگران و پایبندی کارگران به مسئولیتهای دینی، نقش مؤثری در تحکیم عدالت سازمانی، افزایش بهرهوری و تقویت اعتماد متقابل دارد و میتواند به توسعه پایدار اقتصادی و اجتماعی منجر شود. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و بر اساس مطالعات کتابخانهای انجام شده و برای مستندسازی، از آیات قرآن کریم، احادیث نبوی و منابع معتبر فقه اسلامی استفاده شده است.
واژههای کلیدی
منابع
- 1- قرآن کریم
- 2- آلوسی، شهابالدین محمود بن عبدالله الحسینی. (۱۴۱۵ هـ.ق). روح المعانی في تفسير القرآن العظيم والسبع المثاني. تحقیق: علی عبدالباری عطیه. بیروت: دارالکتب العلمیة.
- 3- ابن حجر عسقلانی، أحمد بن علی بن حجر. (۱۳۷۹ هـ.ق). فتح الباری بشرح صحیح البخاری. بیروت: دارالمعرفة.
- 4- أندلسی، أحمد بن محمد. (۱۴۰۴ هـ.ق). العقد الفرید. چ 1. بیروت: دارالکتب العلمیة.
- 5- ابن عاشور، محمد الطاهر بن محمد. (۲۰۰۴م). مقاصد الشريعة الإسلامية. تحقیق: محمد الحبیب ابن الخوجة. قطر: وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامية.
- 6- ابن عاشور، محمد الطاهر. (۱۹۸۴م). التحرير والتنوير. تونس: الدار التونسية للنشر.
- 7- ابن فارس، أحمد بن فارس بن زکریاء الرازی. (۱۳۹۹ هـ.ق). معجم مقاييس اللغة. تحقیق: عبدالسلام محمد هارون. بیروت: دارالفکر.
- 8- ابن قدامه، عبدالله بن أحمد. (۱۳۸۹ هـ.ق). المغنی. تحقیق: طه الزینی و دیگران. قاهره: مکتبة القاهرة.
- 9- ابن کثیر، إسماعیل بن عمر. (۱۴۱۹ هـ.ق). تفسير القرآن العظيم. تحقیق: محمد حسین شمسالدین. بیروت: دارالکتب العلمیة.
- 10- ابن ماجه، محمد بن یزید القزوینی. (بیتا). سنن ابن ماجه. تحقیق: محمد فؤاد عبدالباقی. بیروت: دار إحیاء الکتب العربیة.
- 11- ابن منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۴ هـ.ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
- 12- أبو جيب، سعدی. (۱۴۰۸ هـ.ق / ۱۹۸۸م). القاموس الفقهي لغة واصطلاحا. چ 2. دمشق: دارالفکر.
- 13- بخاری، محمد بن إسماعیل. (۱۴۲۲ هـ.ق). صحیح البخاری. تحقیق: جماعة من العلماء. بیروت: دار طوق النجاة.
- 14- بدخشانی، محمد انور بدخشانی. (۱۳۹۷ هـ.ش / ۱۴۳۹ هـ.ق). ترجمه قرآن کریم فارسی. ریاض: مجمع ملک فهد.
- 15- بیهقی، أحمد بن حسین. (۱۴۲۳ هـ.ق). شعب الإيمان. تحقیق: عبدالعلی عبدالحمید حامد. ریاض: مکتبة الرشد.
- 16- ترمذی، محمد بن عیسی. (۱۹۹۶م). سنن الترمذي. تحقیق: بشار عواد معروف. بیروت: دارالغرب الإسلامي.
- 17- جمال، محمد عبدالمنعم. (۱۹۸۶م). موسوعة الاقتصاد الإسلامي. قاهره: دارالکتاب اللبنانی.
- 18- جرجانی، علی بن محمد. (۱۴۰۳ هـ.ق / ۱۹۸۳م). التعريفات. بیروت: دارالکتب العلمیة.
- 19- خطیب، عمر عودة. (۱۴۲۵ هـ). لمحات في الثقافة الإسلامية. بیجا: مؤسسة الرسالة.
- 20- دهلوی، شاه ولیالله. (۱۴۲۶ هـ). حجة الله البالغة. تحقیق: السید سابق. بیروت: دار الجیل.
- 21- زحیلی، وهبه. (بیتا). الفقه الإسلامي وأدلته. چ 4. دمشق: دارالفکر.
- 22- زحیلی، وهبه. (۱۹۹۱م). التفسير المنير. بیروت: دارالفکر.
- 23- زرقاء، مصطفی. (۱۹۹۹م). المدخل إلى نظرية الالتزام في الفقه الإسلامي. بیروت: دارالقلم.
- 24- طبری، محمد بن جریر. (۱۴۲۲ هـ.ق). جامع البيان في تفسير القرآن. تحقیق: عبدالله بن عبدالـمحسن الترکي. قاهره: دار هجر.
- 25- طویل، محمد محمد. (۱۹۹۸م). العمال في رعاية الإسلام. جیزه: مطبعة الغد.
- 26- عواودة، سمیر محمد جمعة. (۱۴۳۱ هـ / ۲۰۱۰م). واجبات العمال وحقوقهم. القدس: جامعة القدس.
- 27- قرطبی، محمد بن أحمد. (۱۳۸۴ هـ.ق). الجامع لأحكام القرآن. قاهره: دارالکتب المصریة.
- 28- لکنوی، عبدالـحلیم. (۱۴۳۲ هـ.ق). حاشیة قمر الأقمار على نور الأنوار. کراچی: مکتبة البشری.
- 29- ماوردی، علی بن محمد. (بیتا). أدب الدنيا والدین. بیروت: دار مکتبة الحیاة.
- 30- مصطفی، إبراهیم. (بیتا). المعجم الوسيط. مصر: دارالدعوة.
- 31- نجفی، حسن. (۱۹۷۷م). القاموس الاقتصادي. بغداد: مطبعة الإدارة المحلیة.
- 32- نووی، یحیى بن شرف. (۱۳۹۲ هـ.ق). المنهاج شرح صحیح مسلم. بیروت: دار إحياء التراث العربي.