چکیده
پدیده مواد مخدر در افغانستان تأثیر عمیقی بر معیشت جوامع روستایی و توسعه پایدار دارد. هدف این تحقیق، تحلیل کیفی راهکارهای اقتصادی و معیشتی جایگزین و ارزیابی ظرفیت آنها برای کاهش وابستگی به مواد مخدر است. تحقیق کاربردی و توصیفی تحلیلی بوده و از روش پدیدارشناسی تفسیری (IPA) به همراه تحلیل مضمون استفادهشده است. دادهها از طریق مصاحبههای نیمه ساختاریافته با ۴۵ مشارکتکننده منتخب شامل کارشناسان اقتصادی، دهاقین، مسئولان نهادهای اجتماعی و فعالان حوزه مبارزه با مواد مخدر جمعآوری شد. یافتههای این تحقیق نشان میدهد که جایگزینی معیشت دارای ساختاری چندبعدی و درهمتنیده است و موفقیت آن به تعامل میان ظرفیتهای محلی، چالشهای اقتصادی و نهادی، عوامل تسهیلکننده و پیامدهای بالقوه بستگی دارد. ظرفیتهای بومی، مهارتهای زراعت سنتی و شبکههای اجتماعی، بستر مناسبی برای توسعه ارائه میدهد، درحالیکه وابستگی اقتصادی به خشخاش، ضعف زیرساختها و باورهای فرهنگی، موانع اصلی هستند. ایجاد بازار تضمینی، آموزش فنی و مشارکت جوامع محلی از عوامل کلیدی تسهیلکننده به شمار میرود. همچنین، یافته¬های این تحقیق نشان میدهد که موفقیت برنامههای جایگزین نیازمند رویکرد جامع، بومی محور و چند سطحی است که ترکیبی از توسعه جامعهمحور و اقتصاد مقاومتی را ارائه کرده و میتواند به کاهش وابستگی به مواد مخدر و تحقق توسعه پایدار در افغانستان منجر شود.