چکیده
اعتیاد به مواد مخدر از بزرگترین معضلات اجتماعی و صحی در افغانستان به شمار میرود که آثار گستردهای بر سلامت فردی، استحکام خانواده و نظم اجتماعی برجای میگذارد. در کنار این چالش، گسترش شبکههای اجتماعی نیز دورویه متفاوت دارد؛ از یکسو میتواند زمینه تبلیغ و عادیسازی مصرف مواد را فراهم سازد و از سوی دیگر ظرفیت قابلتوجهی برای آموزش، ارتقای سطح آگاهی و پیشگیری از گرایش به اعتیاد ایجاد میکند. اهمیت این موضوع در محیطهای پوهنتونی دوچندان است؛ زیرا اساتید بهعنوان مرجعیت علمی و الگوی رفتاری میتوانند نقش کلیدی در انتقال پیامهای پیشگیرانه ایفا کنند. هدف تحقیق حاضر بررسی نگرش اساتید پوهنتون هرات نسبت به نقش شبکههای اجتماعی در پیشگیری محصلان از اعتیاد به مواد مخدر، شناسایی موانع و چالشها و ارائه پیشنهادهای کاربردی برای بهرهگیری مؤثرتر از این رسانهها است. پرسش اصلی تحقیق بررسی رابطه نگرش مثبت اساتید نسبت به اثربخشی شبکههای اجتماعی در پیشگیری محصلان از اعتیاد به مواد مخدر و نقش حمایت نهادی در تقویت این نگرش است. روش تحقیق مقطعی–تحلیلی بوده و دادهها از طریق پرسشنامه ۲۰ سؤالی محققساخته با روایی و پایایی مناسب جمعآوری شد. نمونه شامل ۱۹۹ تن از اساتید پوهنتون هرات در سمستر خزانی سال ۱۴۰۴ بود که با روش نمونهگیری طبقهبندی تصادفی ساده انتخاب شدند. یافتهها نشان دادند که اکثریت اساتید نگرش مثبت نسبت به نقش شبکههای اجتماعی در آگاهسازی و پیشگیری از استفاده مواد مخدر دارند، اما کمبود دانش، مقاومتهای فرهنگی و ضعف سیاستهای نهادی ازجمله موانع اصلی کامیابی شبکههای اجتماعی در پیشگیری از استفاده از مواد مخدر محسوب میشوند. تمایل بالای اساتید به مشارکت در تولید محتوای پیشگیرانه ظرفیت مهمی برای طراحی برنامههای بومی و مؤثر برای پیشگیری از استفاده مواد مخدر در افغانستان فراهم میسازد.