پوهنتون تاج ورود ثبت نام
مجله علمی تحقیقی تاج Taj Academic Journal

مبانی و دایره شمول اعمال قاعده درا در فقه اسلامی

چکیده

یکی از قواعد مهم فقه جزایی که علیرغم اهمیت فراوان آن، کمتر مورد تحقیق قرار گرفته، قاعده «درأ» است که با اصل تفسیر به نفع متهم یا تفسیر مضیق قوانین کیفری در حقوق موضوعه از جهاتی شباهت دارد و درک درست این قاعده ما را در فهم سیاست کیفری اسلام یاری می¬رساند. در این مقاله سعی شده است با مراجعه به منابع معتبر جایگاه قاعده درأ تبیین گردد. فقهای اسلامی بدین عقیده¬اند که چنانچه شبهه¬ی -اعم از اینکه نزد قاضی بوجود بیاید یا نزد متهم یا هردو قاضی نمی¬تواند حکم به اعمال مجازات حد بالای شخص مرتکب دهد و مؤظف است یا کلاً مجازات را رفع نماید (با توجه به نوع جرم و شبهه) و یا هم مجازات حدی را به تعزیری تبدیل نماید. هدف محقق در این مقاله، تبیین جایگاه و تحدید قلمرو قاعده درأ می¬باشد و نیز اینکه منظور از شبهه کدام نوع آن بوده و این شبهه نزد چه کسی باید حادث شود. نتایج پژوهش نشان می¬دهد که قاعده«درأ» از اهم قواعد فقه جزایی است که شامل شبهه موضوعیه و حکمیه می¬گردد و تنها استثنای قاعده¬ی مذکور جاهل مقّصر است. هم¬چنین دایره¬¬ی شمول قاعده تنها حدود به معنای خاص آن نیست بلکه شامل قصاص و تعزیرات نیز می¬گردد و از آنجایی که سیاست کیفری اسلام در باب حدود مبتنی بر تسامح است، در عروض شبهه نزد قاضی یا متهم و یا هردو تفاوت وجود ندارد.

واژه‌های کلیدی