چکیده
در سیاست جنایی افغانستان، در قبال محیط زیست دو جنبه کنشی/ پیش-گیرانه و واکنشی به چشم میخورد. در بخش عمده قوانین و مقررات نافذ در حوزه محیط زیست افغانستان مانند قانون محیط زیست این کشور، توجه بیشتر به پیش¬گیری وجود دارد و همه انواع آن مانند پیش¬گیریهای اجتماعی، وضعی و تقنینی را در خود جایداده است، اما همچنان، از جنبه واکنشی و کیفرگذاری نیز غافل نمانده و ضمن تبیین مصادیق مختلف جرم زیست¬محیطی، مجازاتی را نیز برای مرتکبان آن در نظر گرفته است. با در نظر داشت وجود این دو جنبه در سیاست جنایی زیستمحیطی افغانستان و مقایسه آن با سیاست جنایی در سطح بینالمللی و حتی منطقهای، بهخوبی روشن میشود که سیاست پیش¬گیرانه مطابق اسناد بینالمللی زیستمحیطی از جمله کنوانسیونهای مختلف بینالمللی مانند ریو، استکهلم و غیره به جنبه پیش¬گیری از جرایم زیستمحیطی پرداخته و شیوههای مختلف پیش¬گیرانه را مورد تأکید قرار داده است. به دلیل درنظرگرفتن صلاحیت داخلی کشورها در رسیدگی به این نوع جرایم، جنبه واکنشی در برخی موارد بهصورت کمرنگ و حتی در مواردی هرگز مورد توجه قرار نگرفته است. در این نوشتار، ضمن تعریف برخی مفاهیم اساسی و مرتبط به سیاست جنایی زیستمحیطی در عرصهی تقنینی، سعی شده است این دو جنبه کنشی و واکنشی در پرتو قوانین زیستمحیطی افغانستان و اسناد بینالمللی مورد ارزیابی قرار گیرد.